Cybercriminals siku hizi wanatumia njia nyingi kuwadanganya watu ili wawape taarifa muhimu. Mara nyingi hutuma barua pepe (emails), SMS, links, au social media messages wakijifanya ni taasisi halisi kama benki, kampuni ya simu au tovuti unazoamini.
Hapa chini ni mbinu rahisi lakini muhimu za kutambua phishing emails na scams mtandaoni.
✅ 1. Angalia Sender Email Address (Mtumaji Halisi au Feki?)
Wahalifu hutumia barua pepe zinazofanana na za kampuni halisi:
support@crdb-support.com badala ya support@crdbbank.co.tz
info@facebook-security.net badala ya security@facebook.com
🔍 Tip: Angalia domain ya email kwa makini, mara nyingi kuna spelling errors.
✅ 2. Viungo (Links) Vinavyotumwa – Hover Kabla ya Kubofya
Usibofye link kama hujaithibitisha.
Bonyeza juu ya link bila kubofya (hover) kisha uangalie:
Inapeleka kwenye domain halisi au feki?
Mfano:
HALISI: https://bank.crdbbank.co.tz/login
FEKI: https://crdbbank-secure-login123.xyz
🔐 Tip: Kamwe usiingize password kwenye link isiyo rasmi.
✅ 3. Ujumbe wa Haraka (Urgency / Panic Messages)
Scammers hutumia vitisho kama:
“Akaunti yako itafungwa ndani ya saa 24!”
“Bofya hapa uepuke kufutwa!”
“Umeshinda zawadi, thibitisha mara moja!”
🎭 Wahuni wanataka uchanganyikiwe ili ukubali kuingia kwenye mtego.
✅ 4. Spelling & Grammar Errors
Kampuni kubwa huwa hazitumi barua pepe zenye makosa mengi ya:
Sarufi
Maneno yasiyoeleweka
Sentensi zisizo na mpangilio
📌 Makosa mengi = ishara ya phishing.
✅ 5. Mafaili ya Ajabu (Attachments)
Attachments kama:
.exe
.zip
.html
.scr
…mara nyingi huambukiza kompyuta yako malware, ransomware au spyware.
📛 Usifungue attachment kama haikuombwa na haijulikani.
✅ 6. Omba Password, PIN, au ATM Taarifa
Taasisi halisi HAIWAI kuomba:
PIN ya ATM
Password ya email / system
CVV ya kadi
OTP (one-time password)
🥷 Uki dimandishwa kutoa taarifa hizi → 100% SCAM.
⚠️ 7. Phishing Kupitia Social Media
Wahalifu hutumia:
Facebook Messenger
WhatsApp
Instagram
TikTok
Scams maarufu:
Link za “angalia video yako”
Link za “umeonekana kwenye video hii”
Logs za giveaways feki
🛡️ Jinsi ya Kujilinda Dhidi ya Phishing
✔️ Tumia 2FA (Two-Factor Authentication)
Hata ukiibiwa password, akaunti yako bado itakuwa salama.
✔️ Tumia Password Manager
Inazuia kuingia password kwenye tovuti za feki.
✔️ Update apps & browsers mara kwa mara
Updates hulinda dhidi ya malware mpya.
✔️ Epuka kutumia public WiFi kwa login za benki
✔️ Tumia antivirus & firewall
🔐 Dalili za Haraka za Phishing Email
Email inakuomba ubonyeze link haraka
Inakuomba confidential info
Kutoka kwa mtu au kampuni isiyojulikana
Spelling errors nyingi
Muundo wa ajabu (logo feki)
Link inayoelekeza kwa domain ndefu isiyo ya kawaida
💬 Ukishukiwa Email Ni Phishing, Fanya Hivi
Usibofye link yoyote
Usifungue attachment
Ripoti kwa IT au security team
Futa email mara moja
Badilisha password kama uliwahi kubofya link
🔗 Links Za Kujifunza Zaidi
🌐 Faulink Official Website
https://www.faulink.com
📘 Jifunze Cybersecurity, Coding & Web Design
https://www.faulink.com/excel_mifumo.php
📲 WhatsApp Support
https://wa.me/255693118509